Er waait een rechtse wind door Latijns-Amerika
Latijns-Amerika schuift naar rechts. Ook Brazilië staat met Flávio Bolsonaro op het punt de linkse regering van Lula omver te werpen. Bron afbeelding Bolsonaro: Agência Senado. Samengevoegd met een grafische weergave gegenereerd met behulp van kunstmatige intelligentie.
Op zondag 4 oktober won de rechts-conservatieve Flávio Bolsonaro de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen. Zijn overwinning past in een bredere verschuiving naar rechts in Latijns-Amerika.
Eerste ronde en verschuiving naar rechts
Op 4 oktober eindigde Flávio Bolsonaro vóór zittend president Lula in de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen. Peilingen hadden Lula nog een voorsprong van twee tot drie procentpunten gegeven. Uiteindelijk lag Bolsonaro ongeveer twee punten voor met 47,03% tegen 45,16%. Op 25 oktober treffen de twee elkaar in de beslissende tweede ronde. Ook de overige uitslagen wijzen op een ruk naar rechts: de nummers drie en vier steunen Bolsonaro, zijn Liberale Partij (PL) groeit in het nieuwe congres van 97 naar 121 zetels en het rechtse blok krijgt een comfortabele meerderheid in de senaat. Lula kreeg ruim drie miljoen stemmen minder dan bij de eerste ronde in 2022, terwijl zijn Arbeiderspartij (PT) slechts drie van de twintig gouverneursraces won die al in de eerste ronde werden beslist. De andere zeventien gingen naar centrumrechtse of rechtse kandidaten. Er zijn verschillende verklaringen voor deze ommezwaai; we zetten er een aantal op een rij.
Economie en veiligheid
Hoewel de economie zich herstelde van de Covid-recessie, bleven koopkracht, hoge prijzen en zorgen over de staatsschuld veel Brazilianen bezighouden. Lula’s advies om dure producten gewoon niet te kopen, klonk voor critici als een achteloze reactie op die zorgen: “Is het te duur, dan koop je het toch niet.” Ook criminaliteit speelde een grote rol. Criminele bendes proberen hun invloed uit te breiden tot de politiek; zo werd de voorzitter van het deelstaatparlement van Rio de Janeiro in december 2025 opgepakt op verdenking van het lekken van informatie over een politieoperatie. Bolsonaro beloofde een harde aanpak en wilde het PCC en Comando Vermelho als terroristische organisaties aanmerken. Lula wees die kwalificatie af en presenteerde een eigen aanpak. Critici vinden zijn opstelling tegenover de bendes te terughoudend.
Tegen de progressieve agenda
Flávio Bolsonaro voerde een uitgesproken sociaal-conservatieve campagne. Hij sprak zich krachtig uit tegen abortus en genderideologie en presenteerde zich als verdediger van geloof, gezin en traditionele waarden. Hij gaf duidelijk aan dat het leven beschermd dient te worden vanaf de conceptie en beloofde pro-liferechters aan te wijzen voor het Hooggerechtshof. Zijn uitslag ondermijnt de gedachte dat een rechts politicus met zulke standpunten geen breed electoraat kan aanspreken. In Nederland zien we aan de rechterzijde vaak het tegenovergestelde: partijen nemen grote delen van de progressieve morele agenda voor lief, alsof traditionele seksuele moraal electoraal niet meer te verdedigen valt. JA21 noemt abortus een belangrijk vrouwenrecht waaraan het niet wil tornen; BBB noemt het een belangrijk recht dat veilig en toegankelijk moet blijven. Zo blijft op een fundamenteel punt het bestaande links-progressieve kader overeind. The Spectator stelde dat het wegvallen van Amerikaanse subsidies progressieve krachten in Brazilië verzwakte en de lhbti-beweging een belangrijke financieringsbron heeft ontnomen.
USAID
Dat past bij een bredere internationale ontwikkeling: een enquête van Outright International onder 229 lhbti-organisaties in 94 landen wees uit dat 203 organisaties, bijna 90 procent, sinds januari 2025 financiering hadden verloren. Meer dan de helft gaf aan financiering uit Amerikaanse overheidsbronnen, waaronder USAID, te zijn kwijtgeraakt. Ook in Nederland werd de financiering voor gender- en lhbti-gelijkheid teruggeschroefd. De specifieke subsidieregeling daalde van circa 6,7 miljoen euro in 2025 naar 4,85 miljoen euro in 2026. Daarnaast werd het bredere subsidiekader voor ngo’s in de ontwikkelingssamenwerking verkleind van 1,4 miljard euro voor 2021–2025 naar 390–565 miljoen euro voor 2026–2030.
Communisten in paniek
Tijdens een bezoek aan Cuba gaf Lautaro Carmona, voorzitter van de Communistische Partij van Chili, openlijk uiting aan zijn bezorgdheid over de opmars van rechts. Tijdens zijn lofrede op de Cubaanse communistische dictator Fidel Castro waarschuwde hij voor wat hij “het grootste gevaar waarmee de mensheid wordt geconfronteerd” noemde. Hij wees op de “hardnekkige uitingen van extreemrechts en het fascisme” die door heel Latijns-Amerika zouden razen. Juan Antonio Montes beschreef deze Latijns-Amerikaanse trend in de oktobereditie van Catholicismo.
Argentinië en Ecuador
De rechtse golf begon in 2023 in Argentinië met de verkiezing van Javier Milei, die met 55,65% van de stemmen afrekende met de bijna twintig jaar durende socialistische dominantie. Twee jaar later, in 2025, probeerde links in Ecuador een comeback te maken. Die poging mislukte toen de rechtse president Daniel Noboa met 55,63 procent van de stemmen won.
Bolivia
In augustus 2025 kreeg Bolivia de kans om zich aan te sluiten bij de anticommunistische golf die door het continent trekt. Daar maakte Rodrigo Paz in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen een einde aan bijna twee decennia van heerschappij van de Beweging voor het Socialisme (MAS-IPSP).
Chili en Costa Rica zetten de trend voort
In december van hetzelfde jaar vond in Chili een van de meest ingrijpende veranderingen in de regio plaats. De rechtse José Antonio Kast werd verkozen met 58,2% van de stemmen en behaalde zo een vernietigende overwinning op de communistische Jeannette Jara. Ook in Costa Rica werd de trend bevestigd. De rechtse Laura Fernández won de verkiezingen en haar partij haalde ook dertig van de zevenenvijftig zetels in het parlement.
Bestel kosteloos: Revolutie en Contrarevolutie (eBook)
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
Als er één boek is dat licht kan schijnen in de postmoderne duisternis, dan is het dit boek: Revolutie en Contrarevolutie van katholiek denker professor Plinio Corrêa de Oliveira. “Als de Revolutie wanorde is, is Contrarevolutie het herstel van Orde.” – Bestel het nu kosteloos!
Bredere trend
Er waait duidelijk een rechtse wind door heel Latijns-Amerika. Het is een trend waarin de Braziliaanse verkiezingsuitslag van zondag 4 oktober volledig thuishoort. Antonio Montes stelde in zijn artikel de vraag of dit om een blijvende verandering gaat. Hij ziet in deze trend niet per se een ideologische ommezwaai, maar een proteststem. Volgens hem is het vooral een protest tegen criminaliteit, economische achteruitgang, corruptie en het cultureel progressieve beleid van linkse regeringen.
Bukele stelt het voorbeeld voor de aanpak van criminaliteit
“Aan deze lijst van landen die voor rechtse kandidaten hebben gekozen, zouden we president Bukele kunnen toevoegen,” schreef Antonio Montes. Sinds hij in 2019 werd verkozen tot president van El Salvador, is zijn nadruk op veiligheid en de aanpak van georganiseerde criminaliteit een voorbeeld geweest voor bovengenoemde kandidaten.
Is dit blijvend?
De nieuwgekozen rechtse presidenten moeten het vertrouwen van de protestkiezers nu waarmaken. Zullen zij aan de verwachtingen voldoen die zij hebben gewekt? Zullen zij de principes die hen aan de macht hebben gebracht niet loslaten? Als zij het in hen gestelde vertrouwen waarmaken en vooruitgang boeken op het gebied van economie, veiligheid en corruptiebestrijding, kan deze ruk naar rechts uitgroeien tot een blijvende ommekeer en bijdragen aan het herstel van een ware christelijke beschaving. Milei wist in Argentinië de inflatie sterk terug te dringen en zijn partij groeide bij de tussentijdse verkiezingen in 2025 van 37 naar 64 zetels. Bukele wist de veiligheid in El Salvador sterk te verbeteren door hard op te treden tegen georganiseerde criminaliteit. Als Flávio Bolsonaro op 25 oktober de tweede ronde wint, zal moeten blijken of ook hij het vertrouwen van de kiezer kan waarmaken.
Laatst bijgewerkt: 13 oktober 2026 11:58