Wat is de Nederlandse cultuur? Uit het verre Brazilië klinkt een antwoord
Nederland is een fascinerend land om te bestuderen als een 'secundair' maar zeer belangrijk land. Ik heb het natuurlijk over Nederland tot het einde van het Ancien Régime, dat iets heel anders is dan het gecentraliseerde, monarchale en 'plastische' Nederland dat het resultaat was van de herschikking van Europa door het Verdrag van Wenen. Dat was het Nederland van Rembrandt, toen het nog iets van Bourgondië had, een prachtige formule. Natuurlijk zou ik ook iets over België kunnen zeggen. Mijn blik viel zojuist op een man van Nederlandse afkomst die onze zaal hier siert; wees gerust, toen ik Nederland prees, had ik geen flauw idee dat u een Nederlander was.
Wat kunnen we zeggen over Nederland? Laten we eerst iets zeggen over de politieke organisatie. Laten we zeggen dat Nederland volledig uit bijzonderheden bestond. Het was een conglomeraat van vaag confederale kleine staten die samen vormden wat de Fransen les états généraux de l'Hollande noemden. Het was grofweg een geografisch gebied rond de Rijn en gelegen aan zee, waar men al tegen de zee vocht met dijken, enz., in een zeer karakteristiek landschap.