Schaakmat in Kiev: hoe Ruslands poging om een multipolaire macht te worden mislukte

Toen Vladimir Poetin in februari 2022 zijn troepen op Kiev afstuurde, was hij ervan overtuigd dat de overwinning binnen enkele weken een feit zou zijn. Hij koos echter het verkeerde doelwit.

Initiatief ligt bij Kiev

"Voor het eerst sinds begin 2023 ligt het initiatief nu bij Kiev, en het momentum in de Russisch-Oekraïense oorlog ligt aan de kant van Kiev", verklaarde de Amerikaanse staatssecretaris Jeremy Lewin eind juni, waarbij hij aangaf dat de Oekraïense strijdkrachten in het offensief zijn, terwijl "Rusland in een wachtstand lijkt te verkeren." De gegevens van het slagveld ondersteunen de observatie van staatssecretaris Lewin. In juni 2026 was de frontlinie feitelijk bevroren, waarbij Rusland slechts 11,5 vierkante mijl terrein won – en zelfs die "winst" bestond grotendeels uit eerdere invallen, die door de Russische propaganda achteraf als opmarsen werden geherclassificeerd. Het Center for Strategic and International Studies (CSIS) noemt het Russische offensief het traagste in welke oorlog dan ook van de afgelopen eeuw, waarbij troepen in sommige sectoren minder dan 180 yards per dag oprukken. Het Institute for the Study of War onderstreepte de absurditeit met een rekenvoorbeeld. Bij het slachtoffercijfer van juni zou Rusland meer dan 6,5 miljoen soldaten moeten verliezen om alleen al de rest van de oblast Donetsk te veroveren.

De prijs die is betaald om multipolariteit te bereiken

De prijs die Rusland heeft betaald, is duizelingwekkend. Het CSIS schat het aantal Russische slachtoffers in gevechtssituaties sinds februari 2022 op ongeveer 1,4 miljoen, waaronder 400.000 tot 450.000 doden – een aantal dat volgens één analyse negen keer zo groot is als het gezamenlijke aantal Sovjet- en Russische slachtoffers in alle conflicten sinds de Tweede Wereldoorlog. De trendlijn spreekt boekdelen. Gedurende het grootste deel van de oorlog bedroeg de verhouding tussen slachtoffers ongeveer 2 tegen 1 of 3 tegen 1 in het nadeel van Rusland; in 2026 is deze verhouding opgelopen tot 8 tegen 1 in het voordeel van Oekraïne, grotendeels als gevolg van de dronecampagne van Kiev. Rusland lijdt nu meer verliezen dan het kan aanvullen, aangezien de maandelijkse verliezen van 30.000 tot 34.000 hoger liggen dan de ongeveer 27.000 rekruten per maand. Een leger dat meer manschappen verliest dan het kan vervangen, raakt in tijdnood. Dit is wat er gebeurt wanneer een leider zijn eigen soldaten behandelt als louter kanonnenvoer om een waanzinnig doel te dienen.

De oorlog dringt door tot in Rusland

Poetin ging ervan uit dat de gevechten ver van huis zouden blijven. In plaats daarvan heeft Oekraïne de oorlog diep in Rusland binnengebracht. In een aanhoudende campagne gericht op de energie-inkomsten van het Kremlin hebben Oekraïense drones raffinaderijen in het hele land aangevallen – waarbij zelfs de Kapotnya-faciliteit binnen de ringweg van Moskou, op slechts enkele mijlen van het Kremlin, werd geraakt, wat aantoont dat zelfs de dichte luchtverdediging van de hoofdstad de drones niet kon tegenhouden. Het bereik van Oekraïne is uitdagend geworden. Begin juli verklaarde Kiev dat het de Gazprom Neft-raffinaderij in Omsk, de grootste van Rusland, gelegen op zo’n 1550 mijl van de grens, had aangevallen, en noemde dit „de laatste van de elf grootste benzineproducenten in Rusland die zijn getroffen”. Poetin, die zijn volk ooit een snelle en pijnloze „speciale militaire operatie” had beloofd, is nu gedwongen publiekelijk toe te geven dat Rusland met een aanzienlijk brandstoftekort kampt. Rusland importeert nu benzine.

Een economie die op haar laatste benen loopt

Achter de frontlinies nadert de oorlogseconomie, die de ene schok na de andere heeft moeten opvangen, haar grenzen. Het staatsinvesteringsfonds van Rusland, dat sinds 2022 als schokdemper fungeerde, zag zijn liquide middelen dalen van ongeveer 6,5 procent van het bbp aan het begin van de oorlog tot ruwweg 1,8 procent in april 2026. Alleen al in de eerste vier maanden van 2026 bedroeg het begrotingstekort 5,9 biljoen roebel. Een gezamenlijk rapport van het Kiel Institute en het Stockholm Institute of Transition Economics, met de onomwonden titel "Endgame", concludeert dat de Russische economie in een kwetsbare fase is beland – gekenmerkt door vertragende groei, slinkende reserves, toenemende financiële risico’s en een steeds grotere afhankelijkheid van communistisch China. Nu het front is vastgelopen, beginnen de sancties die het Westen jarenlang heeft opgebouwd eindelijk effect te sorteren.

De aanval van Rusland heeft alleen maar geleid tot een toename van het aantal vijanden

Rusland heeft elk doel dat het zichzelf had gesteld, juist het tegenovergestelde bereikt. Het viel binnen om de uitbreiding van de NAVO een halt toe te roepen en de aanwezigheid van het bondgenootschap langs zijn grenzen te verminderen. In plaats daarvan heeft het deze verdubbeld. Alleen al door de toetreding van Finland is de NAVO-grens langs het noordwesten van Rusland met bijna 808 mijl verlengd, wat de toenmalige secretaris-generaal van de NAVO ertoe bracht te verklaren dat de poging van Rusland om "de deur van de NAVO dicht te slaan" was "mislukt" – dat het land "meer NAVO" kreeg, niet minder. Zoals in een analyse werd gesteld: Poetin streefde naar de "Finlandisering" van de NAVO en bereikte in plaats daarvan de "NAVO-isering" van Finland. Een oorlog die bedoeld was om zijn vijanden te verzwakken, heeft hen sterker, groter en meer verenigd gemaakt.

Rusland staat schaakmat

Dit is de wrede logica van de situatie die Rusland zelf heeft gecreëerd. Op het schaakbord staat het land schaakmat. Zijn offensief is het traagste in een eeuw; het aantal slachtoffers overtreft de rekrutering; de economie put haar laatste reserves uit; de oorlog heeft de Russische steden bereikt; zijn invasie heeft juist het bondgenootschap vergroot dat het had willen verkleinen. Elke rationele afweging wijst op een nederlaag. Toch zou toegeven betekenen dat men moet erkennen dat de hele onderneming een catastrofale mislukking was en dat Rusland geen multipolaire macht is die een mondiale invloedssfeer beheerst, aangezien het zelfs een buurland dat een kwart van zijn omvang heeft, niet kan veroveren.

Poetin weigert te spreken met Zelensky

Tijdens het forum in Sint-Petersburg in juni wees Poetin het aanbod van Zelensky voor rechtstreekse gesprekken resoluut af, waarbij hij verklaarde dat zijn oorlogsdoelen ongewijzigd bleven en vredesonderhandelingen zinloos waren. Enkele dagen later drong hij erop aan dat eventuele gesprekken uitsluitend zouden plaatsvinden op basis van de voorwaarden van de Russische ultimatums uit 2022 – in de woorden van het Institute for the Study of War (ISW): "zijn visie op het maximalistische standpunt van waaruit hij eventuele hernieuwde vredesgesprekken zal beginnen." Hij houdt vast aan de schijn van een op handen zijnde doorbraak, waarbij hij zich beroept op de "realiteit op het slagveld" en ten onrechte beweert dat zijn troepen op het punt staan de Oekraïense verdedigingslinies te doorbreken, hoewel uit de feiten blijkt dat er slechts sprake is van geleidelijke, uiterst moeizame vorderingen. Hij zet zelfs cynische stunts op, zoals het zes uur durende "staakt-het-vuren" in Kostyantynivka, ogenschijnlijk om lichamen terug te brengen, als dekmantel om Oekraïne af te schilderen als onwillig om vrede te sluiten. Zelensky reageerde door zijn bluf te doorzien: "Laten we elkaar daar ontmoeten."

De tragische conclusie

De tragedie, zowel voor Russen als voor Oekraïners, is dat de oorlog voortduurt, niet omdat Poetin deze nog kan winnen, maar omdat hij zich te veel op de hals heeft gehaald. De gok van de bullebak had moeten uitmonden in een snelle, vernederende les voor een klein land dat "te hoog van de toren was gaan blazen." In plaats daarvan heeft hij Rusland vernederd; honderdduizenden van zijn eigen soldaten zijn omgekomen, zijn economie stort in, zijn grenzen worden omringd door meer NAVO-troepen dan ooit tevoren en zijn raffinaderijen staan in brand, van Moskou tot Siberië. Ondanks alle Russische propaganda en grootspraak lijkt het land niet de mondiale speler te zijn die het zichzelf in zijn multipolaire droom voorstelt te zijn.

Dit artikel verscheen eerder op tfp.org

Laatst bijgewerkt: 21 augustus 2026 15:48