Een rood aangelopen Bas Jacobs bestempelde de maatschappelijke onrust als het product van “mythes [en] drogredeneringen” en noemde de negatieve impact van de aanwasbelasting op het rente-op-rente-effect en de vermogensopbouw zelfs een “spookverhaal.” (bron 1/2)
Box 3-pleitbezorger econoom Bas Jacobs ontkent rente-op-rente-effect en spreekt zijn eigen onderzoek tegen
De econoom die de nieuwe box 3-wet het felst verdedigt wuift de drukkende impact ervan op het rente-op-rente-effect weg en waarschuwde dertien jaar geleden zelf voor de keerzijde van zware belastingheffingen. Bas Jacobs, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam, noemt de kritiek op de belasting op ongerealiseerde winst nu “hysterisch.” Toch staat die kritiek opvallend dicht bij zijn eigen onderzoek uit 2013.
Bas Jacobs verdedigt nieuwe box 3-wet fel
Hoogleraar economie en overheidsfinanciën Bas Jacobs van de Vrije Universiteit Amsterdam behoort tot de felste verdedigers van de Wet werkelijk rendement box 3. De Tweede Kamer nam het voorstel begin februari 2026 met ruime meerderheid aan. Vanaf 2028 moet een vermogensaanwasbelasting van 36 procent komen gelden, die jaarlijks ook waardestijgingen belast die nog niet zijn verzilverd. In gesprekken met onder meer BNR en het FD noemt Jacobs de kritiek “hysterisch” en spreekt hij van een “majeure verbetering” ten opzichte van het oude stelsel. De Eerste Kamer buigt zich momenteel over de wet.
Bas Jacobs spreekt zijn eigen onderzoek tegen
Datzelfde wegwuiven valt moeilijk te rijmen met zijn verleden. In 2013 publiceerde Jacobs samen met Egbert Jongen en Floris Zoutman de CPB-studie Over de top, die berekende dat het toenmalige toptarief in de inkomstenbelasting van 52 procent al boven het zogeheten opbrengstmaximaliserende niveau van ongeveer 49 procent lag. De conclusie was helder: nóg hogere tarieven leveren de schatkist niet méér, maar juist minder op, omdat belastingplichtigen ontwijken en met hun vermogen het land verlaten – het rapport noemde expliciet de “belastingvluchtelingen” die naar het buitenland vertrokken. Dergelijke veranderingen in gedrag als reactie op zware belastingheffingen vormden destijds de kern van zijn betoog. Hetzelfde onderzoek stelt bovendien dat Nederland, gemeten naar inkomen, op Denemarken na het meest egalitaire land ter wereld is: de hoogste inkomens steken nauwelijks boven de rest uit – een lastig gegeven voor de gelijkheidsdrammers.
De econoom als belanghebbende partij
Precies die zorg – kapitaalvlucht en ontwijking door vermogenden – brengen critici nu in tegen box 3 en juist haar bestempelt Jacobs als “hysterisch.” De techniek verschilt – box 1 belast inkomen, box 3 vermogen – maar het mechanisme dat hij ooit doorslaggevend achtte, weegt nu plots niet meer. Daar komt bij dat Jacobs allesbehalve een neutrale buitenstaander is: hij behoort al jaren tot de academische pleitbezorgers van juist deze vermogensaanwasbelasting, schreef mee aan een bundel die heffing op “werkelijk” rendement voorstond en verdedigde de wet met collega’s in betogen die haar “de juiste oplossing” en “de enige weg vooruit” noemen. Wie het stelsel verdedigt dat hij zelf jarenlang propageerde, treedt niet op als ‘onafhankelijk’ ‘expert,’ maar als belanghebbende partij – terwijl in Bloomberg het plan kortweg “het domste ter wereld” wordt genoemd.
Lees ook: Bloomberg over box 3: 'Het stomste plan ter wereld'
‘Werkelijk’ rendement?
De wet wordt gepresenteerd als een belasting op “werkelijk” rendement, maar belast jaarlijks de waardestijging van bezit – ook als die winst louter op papier bestaat en niet is verzilverd. Daarmee ruilt de staat de ene fictie in voor de andere: de Hoge Raad verbood in het Kerstarrest van 24 december 2021 juist het belasten van een fictief rendement, zoals in het huidige box 3-stelsel gebeurt, en nu wordt een minstens even onzekere papieren winst belast die bovendien het jaar daarop weer kan verdampen. Jacobs werpt tegen dat verliezen verrekenbaar zijn, maar dat neemt de kern niet weg: de burger draagt belasting af over geld dat hij nog niet bezit en mogelijk nooit zal ontvangen. Een Deen die door vergelijkbare wetgeving een aanslag van een miljoen euro kreeg over kapitaal dat hij uiteindelijk volledig verloor laat zien waar dat op kan uitlopen: onteigening en faillissement. Zijn leven is naar eigen zeggen “verwoest.”
Bas Jacobs zet rente-op-rente weg als spookverhaal
Hoe ver de man in zijn verdediging van belasting op onwerkelijke winst is doorgeschoten, bleek tijdens de deskundigenbijeenkomst van de Eerste Kamer op 19 mei 2026. Daar bestempelde een rood aangelopen Jacobs de maatschappelijke onrust als het product van “mythes [en] drogredeneringen” en noemde hij de negatieve impact van de aanwasbelasting op het rente-op-rente-effect en de vermogensopbouw zelfs een “spookverhaal.” Critici, zo stelde hij, laten zich liever leiden door “megafoons en hun onderbuik” en door miljardairs als Elon Musk en Jeff Bezos dan door rationele argumenten. De reden die hij voor deze ontkenning geeft – dat “een gat ontstaat in de begroting dat rechtgetrokken moet worden met hogere tarieven” – weerlegt op geen enkele manier de doodsimpele waarheid dat het jaarlijks afgeroomde kapitaal niet langer kan renderen. Dat het rente-op-rente-effect daadwerkelijk wordt vernietigd, is geen onderbuikgevoel maar een gegeven.
De echte oplossing staat niet ter discussie
Doch één element in zijn betoog verdient erkenning. Dat een begrotingsgat dat met hogere heffingen elders wordt gedicht óók de vermogensopbouw kan raken, klopt op zichzelf – belasting blijft belasting, langs welke weg ook geïnd. Dat de overheid het afgeroomde kapitaal vervolgens zelf zou kunnen laten renderen, zoals Jacobs eveneens aanvoert, weerlegt de kritiek evenmin: de rechtmatige eigenaar is het vermogen immers hoe dan ook kwijt. En zo bevestigt Jacobs juist de zwakte van zijn eigen positie: hij neemt de totale belastingdruk als een vaststaand gegeven en discussieert enkel nog over de invulling ervan. Daarmee treedt hij in de voetsporen van collega-‘econoom’ Jona van Loenen, die een hogere erfbelasting als “radicaal” plan presenteerde: belasting wordt tot doel verheven in plaats van tot middel en de enige werkelijke uitweg – een kleinere staat en dus lagere lasten – blijft categorisch buiten beeld. Alsof het ‘opbrengstmaximaliserende’ niveau – die term alleen al – van 49 procent belasting zou betekenen dat je als staat je burgers ook maximaal moet uitpersen. Het is dezelfde utilitaristische geest die Jacobs’ vakgenoot onder de staatsgezinde fiscalisten, hoogleraar belastingrecht Inge van Vijfeijken, etaleert in haar verdediging van de erfbelasting: niet het heilig recht op privé-eigendom, zelfbeschikking en rechtvaardigheid, maar louter politieke haalbaarheid bepaalt de norm. De vraag is nooit óf de burger meer moet afdragen, maar altijd hoe.
Nivellering verpakt als rechtvaardigheid
Privé-eigendom is geen gunst van de staat maar een natuurlijk recht en een heffing op winst die nog niet bestaat maakt de overheid tot stille mede-eigenaar van wat de burger opbouwt: in goede jaren deelt zij mee, in slechte jaren blijft de aanslag staan. Dat een gevierd econoom deze onteigening van een geleerde dekmantel voorziet, maakt haar niet rechtvaardiger – het verleent de modernistische nivelleringsdrang enkel een wetenschappelijk vernis. Economische vrijheid en het recht om bezit door te geven vormen een hoeksteen van de christelijke beschaving, geen stut voor de begroting. De vraag is niet of de wet uitvoerbaar is, maar of een volk zijn vrijheid zou moeten verpanden aan een almaar uitdijend staatsapparaat.
Teken daarom nu de petitie tegen de nieuwe box 3-belasting aan de Eerste Kamer!
De nieuwe box 3-wet belast ongerealiseerde waardestijgingen, wat tot onteigening kan leiden, en ondermijnt rente-op-rente, wat de opbouw van vermogen onder druk zet. Ik roep u op om de hardwerkende Nederlander niet te straffen voor spaarzaamheid, maar privé-eigendom te beschermen door tegen de nieuwe box 3-wet te stemmen.
Laatst bijgewerkt: 4 juni 2026 08:19