Het ‘radicale’ plan van econoom Jona van Loenen: hogere erfbelasting – oude wijn in nieuwe zakken

Econoom Jona van Loenen pleit in WNL–radioprogramma Stand van Nederland voor een ‘radicaal’ plan: hogere erfbelasting. Waar hebben we dit eerder gehoord?

Het ‘radicale’ erfbelastingplan van Jona van Loenen

In het WNL–radioprogramma Stand van Nederland pleit econoom Jona van Loenen voor een hogere erfbelasting. Hij stelt dat het “gevaarlijk” wordt als “werken niet loont, maar de bankrekening van pap en mam wel,” en koppelt dat aan “luiheid” en dalende productiviteit. Als vuistregel hanteert Van Loenen: “zodra geld van hand wisselt, betaal je belasting.” Zijn “radicaal” andere voorstel is een levenslange vrijstelling van drie ton die men belastingvrij mag ontvangen “van iedereen,” met daarboven fors oplopende tarieven van 35 tot 45 procent. Het publiek heeft Van Loenen niet aan zijn zijde: de bijbehorende WNL-peiling wijst uit dat 87,2 procent van het publiek het niét eens is met verhoging van de erfbelasting.

Lees ook: Erfbelasting: onrechtvaardig, onpraktisch en onhoudbaar

Wie wint er nu écht zonder prestatie?

Van Loenen zet “pap en mam” neer als dé bron van onrechtvaardige voorsprong, maar vergeet de snelst groeiende sector die bovendien in economische zin niets produceert: de overheid. Uit UWV-onderzoek, aangehaald door Het FD, blijkt dat er tussen 2021 en 2025 bijna 100.000 overheidsbanen bijkwamen – een groei van 18 procent, het dubbele van het gemiddelde onder alle sectoren. Rijksambtenaren telden in 2024 al 44.000 fte's méér dan in 2018, aldus Het FD, ondanks de herhaalde belofte van elk kabinet – van Lubbers tot Schoof – om het staatsapparaat te krimpen. De overheid leeft echter niet van vrijwillig gekozen marktwaarde, maar van verplichte afroming van wat in de private sector is geproduceerd. Als loon uit werk werkelijk onder druk staat, is het merkwaardig naar families te wijzen, terwijl de staat maar blijft uitbreiden. Wat is nu werkelijk minder te rechtvaardigen: een zoon die het familiehuis van zijn ouders erft, of een ambtenarenapparaat dat in plaats daarvan ditzelfde huis via een aanslagbiljet opeist?

Lees ook: Erfbelasting: 'Nadat mijn vrouw overleed, kwam het Blauwe Gevaar'

Productiviteit slinkt door de belastingstaat

Van Loenen zegt dat het verdienvermogen en de productiviteit worden uitgehold “wanneer succes niet wordt bepaald door ondernemerschap en werk, maar door de bankrekening van pap en mam.” Die redenering geldt echter nóg sterker voor de staat: die ontvangt geld zonder het te verdienen en vergroot daarmee juist de prikkel tot afhankelijkheid. Het echte “onverdiende inkomen” is het automatische incassosysteem van de belastingdienst dat elk jaar groter wordt, ongeacht prestaties, fouten of verspilling – zonder klanten, zonder concurrentie, met gegarandeerde inkomsten via dwang. Bovendien groeit het apparaat mee met de complexiteit die het zelf creëert: het UWV signaleert dat juristen en juridisch specialisten bovenaan de overheidsvacatures staan, grotendeels voor bezwaar- en beroepsprocedures die regelgeving oproept. Elke extra regel betekent meer procedures, meer ambtenaren, meer kosten – en meer druk op de productieve private sector die dit alles financiert. Erfbelasting is in dat opzicht geen medicijn tegen een vermeende luiheid, maar een extra laag bovenop een al verstikkend stelsel dat – ook volgens de logica van Van Loenen – luiheid in de hand werkt.

Belasting is een middel, geen doel

“Zodra geld van hand wisselt, betaal je belasting” is geen moreel argument maar een reflex die elke grens uitwist. Belasting is alleen te verdedigen als middel ten dienste van het gemeenschappelijk goed – niet als blanco cheque die op voorhand wordt geïnd en pas daarna aan politieke willekeur wordt verbrast. Wie het kopen van een brood bij de bakker met het verkrijgen van een erfenis vergelijkt, zoals Van Loenen doet, die doet alsof elke economische overdracht moreel equivalent is. Dat is zij niet: een kooptransactie tussen vreemden is iets wezenlijk anders dan de laatste liefdesdaad van ouders jegens hun kinderen. Zodra dat onderscheid verdwijnt, verdwijnt niet alleen nuance maar ook rechtvaardigheid. En de praktijk bevestigt wat er zonder dat beginsel ontstaat: een overheid die obstakels opwerpt ten dienste van een egalitaristische agenda en de rekening bij de burger neerlegt.

Lees ook: Erfbelasting maakt van nalatenschap een nachtmerrie: het schrijnende verhaal van een weduwe

De ‘communicerende vaten’ van Van Loenen verhullen een groeiende staat

Bij RTL Z spreekt Van Loenen over belastingen als “communicerende vaten”: als de heffing op erfenissen omhooggaat, kan die op arbeid omlaag. Op het eerste gezicht klinkt dat misschien slim. In werkelijkheid houdt het één dogma buiten schot: dat de totale belastingdruk min of meer gehandhaafd moet blijven, omdat de omvang van de staat niet ter discussie staat. Waarom zouden immers alleen de lasten verschoven mogen worden? Als de overheid in omvang zou worden gehalveerd, konden zowel belasting op arbeid als op erfenis drastisch omlaag – beide tegelijk. De budgettaire verhoudingen benadrukken dit: in 2024 bedroeg de rijksbegroting circa 434 miljard euro, waarvan zo'n 133 miljard via loon– en inkomstenbelasting binnenkwam – zo’n 31 procent. De schenk- en erfbelasting dekte nog geen 0,7 procent van de rijksbegroting. Zelfs een erfbelasting van 100 procent zou in 2024 op zijn best hooguit 21 miljard opleveren – nog geen 5 procent van de begroting, waarbij de onvermijdelijke gedragseffecten van massale belastingontwijking, gedwongen verkoop van familiebedrijven en kapitaalvlucht nog niet eens zijn meegewogen. Het hele betoog van 'communicerende vaten' raakt dan ook kant noch wal. En dat maakt de inzet helder: een principiële discussie wordt verkocht als praktische herverdeling met een verwaarloosbaar budgettair effect. Het ware taboe is niet het detailgeneuzel over ‘radicale’ hervormingsplannen van de erfbelasting, maar de vanzelfsprekendheid van een uitdijende staat.

Lees ook: Socialistische Partij pleit voor 75% erfbelasting

Woningwaarde is grotendeels inflatie, geen vrije buit

Van Loenen stelt dat bijna 70 procent van het Nederlandse vermogen in het eigen huis zit (red.: cijfers van het CBS duiden eerder op 50 procent) en dat die waardestijgingen “gesubsidieerd” zouden zijn via de hypotheekrenteaftrek. Echter een fors deel van die papieren groei is geen echte welvaartswinst; het is nominale opdrijving door geldontwaarding, jarenlang aangejaagd door inflatoir monetair beleid en politieke keuzes. De politiek profiteert al decennia van die verborgen belasting die we inflatie noemen. Nu wil Van Loenen diezelfde illusie ook nog eens extra belasten door de erfbelasting drastisch te verhogen. Bovendien – en dit zou een econoom toch moeten kunnen bevatten – is minder geld afnemen via een aftrekpost niet hetzelfde als geld geven. Subsidiëren betekent dat de staat iemand belastinggeld verstrekt; de hypotheekrenteaftrek laat slechts een extra deel van iemands eigen geld in eigen zakken.

Lees ook: Nieuwe box 3: in 30 jaar 75% minder winst door belasting op inflatie die de overheid zelf veroorzaakt

Niets ‘radicaals’: drie ton is meer van hetzelfde socialisme

Dat Van Loenen zijn voorstel “radicaal” noemt is veelzeggend. Als het budgettaire effect zo gering is, waarom de obsessie met juist de erfbelasting – juist op het moment van rouw, juist op het kruispunt van generaties? Aan zijn voorstel is principieel niets radicaals, althans afgezet tegen de moderne heersende waardenloosheid: het breekt niet met de socialistische geest van afgunst en misgunnen, maar sluit er netjes op aan. Het feit dat hij naar eigen zeggen ‘tegen zijn eigen belang ageert want hij erft spoedig twee woningen,’ doet daar niets aan af, maar voedt vooral het vermoeden van het liberale redderscomplex als drijfveer. Het is dezelfde utilitaristische logica die we vaker op dit thema tegenkomen: niet wat rechtvaardig is, maar wat men zonder al te veel protest kan opleggen, dat is bepalend, onder een dekmantel van moralistische taal. Van Loenen zegt kritiek te willen wegnemen “omdat de meeste Nederlanders geen 3 ton ontvangen” – maar ook dat argument houdt geen stand, gezien de exploderende huizenprijzen. Met de gierende inflatie kan een huis van 175.000 euro 30 jaar na aankoop zomaar 1 miljoen euro opleveren. Zo wordt zijn voorstel voor een vrijstelling van een schamele 3 ton een de facto pleidooi voor onteigening van families.

Lees ook: Professor belastingrecht: ‘Hoe kun je er vrede mee hebben dat ik geen belasting betaal als ik vijf ton erf?’

Familiebezit is meer dan geld

Hier raken we de kern die in het betoog van Van Loenen volledig ontbreekt: vermogen is niet slechts kapitaal, maar ook herinnering, verantwoordelijkheid, familieorde en opdracht. Een erfenis is meer dan geld; zij is vaak de laatste bevestiging van een levenslange zorg voor het eigen nageslacht. Dat Van Loenen de heffing “gemakstaks” of “nietsnutheffing” noemt, verraadt precies het probleem: waardenloos liberaal economisme zonder hogere norm, waarbij elk maatschappelijk vraagstuk wordt herleid tot een rekensommetje. Hij bekritiseert “luiheid,” maar pleit tegelijk voor een systeem waarbij de staat – die letterlijk niets voor een inkomen hoeft te doen – simpelweg kan innen zonder enige prikkel tot waardegarantie, iets wat elk normaal bedrijf in een vrije markt wél kent. Wie zoals Van Loenen zegt dat hij “meer kapitalisme” wil en tegelijkertijd privé-eigendom, zelfbeschikking en familieoverdracht zwaarder wil belasten, vraagt in feite om minder vrijheid.

Een radicaal redelijk voorstel: schaf de erfbelasting geheel af

Zelfs als we Van Loenen hem zijn “luiheid”-argument gunnen, dan nog wordt de maatschappij er niet beter op wanneer een erfenis over tientallen uitvreters wordt verspreid in plaats van één – dat vermenigvuldigt hooguit het aantal mensen dat op andermans opgebouwde deugd teert. De overheid heeft geen recht op het erfgoed van ouders en de erfbelasting is geen instrument van rechtvaardigheid, maar een aanval op de organische band tussen generaties die de christelijke beschaving draagt. Een werkelijk radicaal redelijk voorstel luidt simpelweg: schaf de erfbelasting geheel af, want zij vormt een onacceptabele inbreuk op de materiële en geestelijke erfopvolging terwijl zij fiscaal nauwelijks iets oplevert.

Laatst bijgewerkt: 10 april 2026 23:10