De limiet van AI. Afbeelding gegenereerd met AI.
Wat AI niet kan zijn
Voorstanders van kunstmatige intelligentie (AI) stellen het graag voor als een hulpmiddel om onze steeds hectischer en complexer wordende wereld te doorgronden. De apps die gegevens verwerken, helpen gebruikers om dingen te ordenen, te creëren en te begrijpen. Sommigen schrijven AI zelfs nog grotere krachten toe. Ze beweren dat de chatbots ervan nuttige interactie en emotionele steun kunnen bieden. De kracht van deze apps stelt mensen in staat zich te verplaatsen in verhalen die vermaken en spanning bieden.
Het debat kaderen
De lof voor AI richt zich dus op hoe het ons individuele leven verrijkt. Voorstanders geloven dat AI ons kan helpen ons volledige potentieel te ontwikkelen, om alles te zijn wat we kunnen zijn. Ik denk niet dat we het debat moeten kaderen rond de praktische taken die AI mensen helpt uitvoeren. Dat is niet de kern van de zaak. Wat er op het spel staat met AI, ChatGPT en chatbots is iets veel diepers. Het gaat om onze perceptie van de werkelijkheid, niet om praktische behoeften. Het kan invloed hebben op hoe we met anderen omgaan en ons leven organiseren. Wat AI zo intimiderend maakt, is niet dat het mensen in staat stelt alles te zijn wat ze kunnen zijn, maar juist dat het hen dwingt te zijn wat ze niet kunnen zijn.
Een aanval op het gevoel van zijn
AI vertegenwoordigt een revolutie in het denken die de processen kan veranderen waarmee we dingen met zekerheid leren kennen. Ieder individu heeft een gevoel van zijn waaruit iemands perceptie van identiteit voortkomt. Een man voelt bijvoorbeeld zijn bestaan en onderscheidt dit van dat van anderen. Hij kan daarom zeggen: "Ik ben." Door deze bevestiging definieert hij zijn identiteit en erkent hij zijn grenzen. Hij bevestigt een anders-zijn dat alleen hij heeft. Hij ervaart andere wezens vanuit zijn eigen perspectief. Vanuit dit fundament construeert hij een objectieve werkelijkheid. De AI-mentaliteit werkt vanuit andere uitgangspunten. Ze weigert identiteit te definiëren of grenzen te erkennen. Het AI-perspectief heeft de neiging om alles te herleiden tot materie, data en algoritmen. Adam Kirsh, redacteur bij de Wall Street Journal, vat deze AI-visie op de werkelijkheid samen in zijn boek The Revolt Against Humanity. Hij stelt dat traditionele manieren om de werkelijkheid te construeren via de krachten van de ziel onjuist zijn. Hij zegt dat de menselijke geest volledig materieel is. "Er is geen immateriële ziel of geest die ons lichaam bezet; de ervaring van het 'ik' wordt voortgebracht door chemisch-elektrische processen in de hersenen."
Ons gevoel van zijn uitdagen
De AI-revolutie daagt dus ons gevoel van zijn uit door alles om te zetten in processen zonder objectieve grenzen. AI maakt het mogelijk om identiteit te veranderen, zodat deze niet langer overeenkomt met de werkelijkheid, maar met wat de persoon wil of zich voorstelt dat het is. In een door AI gestuurde wereld kan een man zijn wat hij niet is: een dier, een avatar of een vrouw. Op deze manier kan AI zekerheden ondermijnen. Het katapulteert ons in een rijk waar valse identiteiten, deepfake-afbeeldingen en door AI gegenereerde verhalen zich zodanig ontwikkelen dat we niet meer weten wat echt is en wat niet. Mensen kunnen worden gedwongen dingen te zeggen die ze niet hebben gezegd en op plaatsen te zijn waar ze nooit zijn geweest. Mensen kunnen bijvoorbeeld handelen binnen AI-toepassingen en daden van extreem geweld plegen zonder onmiddellijke gevolgen.
Het vernietigen van het ik
Wanneer AI domineert, wordt een mens niet meer in staat om buiten deze nieuwe processen van waarneming en interpretatie van de werkelijkheid te denken. AI wordt de oplosser van alle problemen waarover men maar iets kan vragen. De zielloze AI kan ook de menselijke rol van trooster en adviseur op zich nemen. We denken niet langer in de concrete termen die voortkomen uit waarnemingen die zijn afgeleid van de bevestiging "ik ben". Door identiteit te verdoezelen, vernietigt AI het "ik" en het "ben", waardoor iedereen wordt ondergedompeld in een ingebeelde wereld van onzekerheid en fantasie.
Duizelingwekkende snelheden
Dit alles gebeurt met de enorme rekenkracht van AI-toepassingen die in realtime een alternatieve werkelijkheid simuleren. AI kan dit alles op een nooit eerder geziene schaal presenteren. Het kan deze voorstellingen, handelingen en identiteiten met duizelingwekkende snelheden over meerdere platforms uitzenden. Het kan dit doen zonder menselijke tussenkomst, aangestuurd door algoritmen en Big Tech-programmering. Wanneer deze percepties algemeen worden, zullen mensen niet langer over de elementen beschikken om weloverwogen oordelen te vellen.
Drie dingen die AI niet kan zijn
AI kan dus drie dingen niet zijn. Het kan niet de scheidsrechter van de werkelijkheid zijn. Als het deze rol op zich neemt, neemt het de controle over, waarbij het processen gebruikt die we niet kunnen begrijpen en acties genereert die worden opgelegd door een samenspel van algoritmen dat we niet kunnen stoppen. AI kan geen stimulator van de verbeelding zijn, die ongebreidelde passies de vrije loop laat. We zouden dan in staat zijn om van identiteit te veranderen en bijbehorende handelingen te simuleren zonder gevolgen. Een dergelijk scenario zou ons reduceren tot een staat van barbarij, aangewakkerd door de laagste verlangens of de meest irrationele modellen die nu mogelijk zijn gemaakt door AI-beelden. Ten slotte kan AI geen vervanging zijn voor alles wat menselijk is. We moeten herkenbare grenzen erkennen aan wat mogelijk is of wat we toestaan.
De krachten van de ziel
AI mag de krachten van de ziel, namelijk het intellect, de wil en de gevoelens, niet verdringen. Daarom mogen we die exclusief menselijke intellectuele processen niet opgeven die ons in staat stellen na te denken, te overpeinzen en ons af te vragen wat de belangrijkste dingen in het leven zijn – zoals onze verlossing. AI mag onze morele beslissingen niet dicteren, aangezien het geen morele waarden erkent, maar alleen het samenspel van gegevens. We moeten die morele beslissingen voor onszelf reserveren die de wil versterken en het karakter smeden. AI-bots mogen onze menselijke gevoelens, genegenheden en liefdes niet verdringen. Al deze dingen bepalen onze menselijkheid en zijn ons door God gegeven om Hem te leren kennen, lief te hebben en te dienen. We lopen het risico ze te verliezen wanneer AI ons leven gaat domineren.
Bestel kosteloos: Revolutie en Contrarevolutie (eBook)
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
Als er één boek is dat licht kan schijnen in de postmoderne duisternis, dan is het dit boek: Revolutie en Contrarevolutie van katholiek denker professor Plinio Corrêa de Oliveira. “Als de Revolutie wanorde is, is Contrarevolutie het herstel van Orde.” – Bestel het nu kosteloos!
Dit artikel verscheen eerder op tfp.org
Laatst bijgewerkt: 14 mei 2026 15:39