De aanval op Iran: een schending van het internationaal recht?

De militaire interventie tegen Iran door de Verenigde Staten en Israël heeft wereldwijd tot veel controverse geleid. Noord-Korea, Rusland en China spraken van “illegale agressie” en noemden het een schending van het internationaal recht. Poetin gebruikte termen als ‘cynical violation of law’ (cynische schending van het recht), terwijl Peking de moord op de Iraanse leider Ali Khamenei onaanvaardbaar noemde.

Brede veroordeling van Amerikaanse en Israëlische aanval op Iran

In het Westen hebben de meeste linkse kranten, van de New York Times tot The Guardian, van El País tot Le Monde, deze beschuldigingen herhaald. In Italië heeft de krant Il Manifesto zich als volgt uitgelaten: "De Amerikaanse en Israëlische agressie tegen Iran is de zoveelste klap voor het internationaal recht. Het is een flagrante schending van de fundamentele norm van het Handvest van de Verenigde Naties, dat in artikel 2 het gebruik van geweld tegen een soevereine staat verbiedt“; het is ”de officiële proclamatie door de grootste militaire macht ter wereld van het recht van de sterkste als nieuwe fundamentele norm voor internationale betrekkingen“ (Il Manifesto, 2 maart 2026).

Internationaal geldt het recht van de sterkste

In werkelijkheid is het recht van de sterkste al meer dan twee eeuwen de norm in de betrekkingen tussen staten. Het internationaal recht wordt systematisch geschonden sinds Napoleon Bonaparte de ideeën van de Franse Revolutie met bajonetten op het puntje van zijn zwaard over heel Europa wilde verspreiden. De Italiaanse staat zelf werd op 17 maart 1861 gesticht door middel van schending van het internationaal recht, met agressie en vernietiging door het Koninkrijk Sardinië van legitieme soevereine staten, zoals de Pauselijke Staat, het Koninkrijk der Beide Siciliën, het Groothertogdom Toscane, het Hertogdom Parma en Piacenza en het Hertogdom Modena en Reggio.

Henry Kissinger

Prins Clemens von Metternich, die tijdens het Congres van Wenen (1814-1815) de door de Franse Revolutie ontwrichte Europese politieke orde herstelde, vatte zijn “systeem” van bestuur als volgt samen: “kracht in het recht” (Memorie, vert. Bonacci, 1991, p. 242). Het ‘systeem van Metternich’ veronderstelde niet alleen het bestaan van rechtsregels die door alle naties werden gedeeld, maar ook het vermogen om geweld te gebruiken om deze te doen naleven. Dit systeem werd omvergeworpen door de Vredesconferentie van Parijs, die in 1919-1920 Europa herstructureerde na de Eerste Wereldoorlog. Een bewonderaar van Metternich, Henry Kissinger, herinnert er in zijn Diplomacy (1994) aan dat in de jaren tussen de twee wereldoorlogen de Oostenrijkse kanselier Metternich werd vervangen als architect van het nieuwe internationale evenwicht door de Amerikaanse president Wilson, de vader van de Volkenbond, die in 1919 werd opgericht om de nieuwe internationale orde te waarborgen.

Telkens toonde de hoeder van het internationaal recht zich machteloos

De Tweede Wereldoorlog, veroorzaakt door het nationaalsocialistische expansionisme, betekende het einde van de Volkenbond. In 1945 werd de Verenigde Naties opgericht om de internationale vrede te herstellen in naam van de “kracht van het recht”, maar de geschiedenis van de laatste naoorlogse periode werd gekenmerkt door een veelheid aan oorlogen en gewapende interventies die deze illusie hebben doen verdwijnen: Korea, Vietnam, Afghanistan, Irak, de Balkan, het Midden-Oosten. De Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 was de laatste opzienbarende schending van het internationaal recht, waarbij de VN eens te meer haar machteloosheid heeft getoond. De reden hiervoor ligt juist in het ontbreken van die ‘kracht van het recht’ waarnaar prins Metternich verwees als norm voor het bestuur. Wat zijn in de hedendaagse samenleving de regels van het recht en welke autoriteit is in staat deze op te leggen?

Paus over de nieuwe wereldorde

In zijn encycliek Summi Pontificatus van 20 oktober 1939 identificeerde Pius XII de “diepe en uiteindelijke oorzaak van het kwaad” in de “ontkenning van een universele morele norm”, die zowel voor het individuele leven als voor het sociale leven en de betrekkingen tussen staten geldt. De oorzaak van de oorlog, die net was uitgebroken, was “het niet erkennen” en “het vergeten van de natuurwet”, die in God als hoogste wetgever is gegrondvest. In hetzelfde document verklaarde de paus: “De nieuwe wereldorde, het nationale en internationale leven, zal, zodra de huidige bitterheid en wrede strijd voorbij zijn, niet langer mogen rusten op het onbetrouwbare zand van veranderlijke en vergankelijke normen, overgelaten aan de willekeur van collectief en individueel egoïsme. Zij moeten veeleer steunen op het onwankelbare fundament, op de onwrikbare rots van het natuurrecht en de goddelijke openbaring”.

Natuurrecht en Tien Geboden

Het idee van het natuurrecht werd uiteengezet door Aristoteles en Cicero (De Re Publica III, 22; De Legibus I, 6, 12, 15), maar de meest volledige formulering ervan gaat terug op de Tien Geboden. Het natuurrecht, dat in de menselijke natuur is gegrift, is absoluut en universeel en vormt het fundament waarop internationale betrekkingen moeten rusten om stabiliteit en orde te hebben. Zonder een verwijzing daarnaar zijn positieve normen onderhevig aan de veranderlijke wil van meerderheden of aan de druk van dominante machten. In de twintigste eeuw is elke poging om een orde buiten de natuurwet op te bouwen mislukt en is macht de doorslaggevende factor geworden op cruciale momenten in de geschiedenis.

Er ontbreekt een internationale autoriteit

Bovendien is een beroep op een gedeelde internationale norm niet voldoende als het ontbreekt aan het vermogen om deze wet aan staten op te leggen. Sinds de Napoleontische tijd is het recht vaak ingeroepen, maar zelden soeverein geweest. Tegenwoordig is de structuur van de internationale betrekkingen intrinsiek anarchistisch, omdat er geen hogere autoriteit is die de naleving van de regels kan waarborgen. Zoals politicoloog Hedley Bull in The Anarchical Society (1977) schreef, is de internationale orde een “samenleving van staten” zonder wereldregering. In de afgelopen zeventig jaar is een dicht netwerk van verdragen, rechtbanken, multilaterale organisaties en wapenbeheersingsregelingen ontstaan, zonder dat dit de verspreiding van oorlogen, territoriale annexaties of ongerechtvaardigde militaire interventies heeft kunnen voorkomen. Als de “kracht van het recht” ontbreekt, is elke verwijzing naar universele normen illusoir en domineert geweld het publieke toneel.

Oosten versus Westen

Paus Leo XIV heeft vanaf het begin van zijn pontificaat vaak het probleem van de vrede aangekaart en terecht opgemerkt dat “oorlog de problemen niet oplost, maar ze juist vergroot en diepe wonden achterlaat in de geschiedenis van volkeren, die generaties nodig hebben om te genezen” (Angelus van 23 juni 2025). De hedendaagse realiteit is echter niet die van een harmonieuze multipolaire wereld die wordt geregeld door neutrale instellingen en een gemeenschappelijke geest van dialoog, maar die van een harde concurrentie tussen grote blokken die strijden om de wereldhegemonie op economisch, politiek en militair vlak. Aan de ene kant een systeem dat wordt geleid door de Verenigde Staten en de westerse democratieën; aan de andere kant een front dat draait om de Volksrepubliek China, de Russische Federatie en hun andere aanhangers in Eurazië en het Midden-Oosten. En net zoals de oorlog tussen Rusland en Oekraïne niet in 2022 begint, maar al tientallen jaren oud is, is het huidige conflict tussen de Verenigde Staten en Iran geen uitvinding van de regering-Trump, maar gaat het terug tot de islamitische revolutie in Iran in 1979.

Er staat veel op het spel

Als de militaire operatie van de Verenigde Staten volledig succesvol is, zal dit leiden tot een verzwakking van het Chinees-communistische front, waarvan Iran een strategisch knooppunt in het Midden-Oosten is. Een mislukking van Amerika zou daarentegen niet alleen een nederlaag betekenen voor het hele Westen, maar ook voor de katholieke Kerk zelf, die zonder de politieke en militaire bescherming die haar vrijheid vandaag de dag garandeert, steeds minder mogelijkheden zou hebben om het evangelie te verkondigen en misschien een tijdperk van vervolging zou moeten doorstaan dat zijn weerga in de geschiedenis niet kent. Daarom kan elke katholiek die het leven van de Kerk ter harte gaat, alleen maar hopen op de bevestiging van het Westen in deze dagen van dramatische crisis die we momenteel doormaken.

Dit artikel verscheen eerder op robertodemattei.it.

Laatst bijgewerkt: 12 maart 2026 06:00