WEF-denker Yuval Harari vertelt waar AI ons naartoe leidt

De moderne tijd kent tal van filosofen die de werkelijkheid door een prisma interpreteren. Door hun waarnemingen te vereenvoudigen, trachten deze figuren de geschiedenis te veranderen. Zo bekeek Karl Marx alles door het prisma van macht en geld. Zijn klassenstrijd is de strijd tussen de rijken en de armen. Freud zag de dingen door het prisma van seksualiteit. Alles kan worden verklaard als een strijd tussen degenen met complexen en degenen die de vrije uitoefening van passies nastreven. In beide gevallen verschuift de geschiedenis naar links.

Yuval Harari

In zijn nieuwste boek, Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI, vindt New York Times-bestsellerauteur Yuval Noah Harari zijn prisma. Hij gelooft dat alles kan worden verklaard door wie de gegevensstroom beheerst. Het is een uitbreiding van de marxistische dialectiek, aangezien hij data simpelweg tot de bron van alle macht maakt. Harari heeft zeker geen probleem met datastromen. Zijn zware boekwerken genieten de steun van het linkse establishment. Beroemdheden als Bill Gates, Barack Obama en anderen waren er snel bij om zijn eerdere boeken aan te prijzen. Grote uitgevers zoals Random House zorgen ervoor dat zijn data (en royalty's) rijkelijk stromen.

Harari is verassend genoeg tegen AI

Het promoten van zijn nieuwste boek is zakelijk gezien verstandig, aangezien de auteur bekend staat als iemand die altijd vooroploopt op het gebied van alles wat liberaal en futuristisch is. Zijn nieuwe boek over AI had op geen beter moment kunnen verschijnen. Wat Nexus zo vreemd maakt, is dat de auteur tegen AI is. Sterker nog, hij ziet AI als een gevaar. Het is alsof er hier een algoritme in de war is geraakt; hij zou aan de kant van de AI moeten staan.

Lees ook: Hoe AI misbruikt wordt door het World Economic Forum om andersdenkenden te bestrijden

Homo Deus-standpunt

Een pro-AI-standpunt van Harari zou logisch zijn in het licht van een eerder boek, Homo Deus. Zijn visie op de mens daarin was zo somber en fatalistisch dat AI een verbetering van de toekomst zou betekenen. In Homo Deus beweerde Harari dat de mens geen ziel, vrije wil, eenheid, echte vrijheid of eeuwig lot heeft. Voor hem kan al het leven worden herleid tot louter chemische reacties en algoritmen. “Organismen zijn algoritmen,” schrijft hij in Homo Deus. “Elk dier – inclusief de Homo sapiens – is een verzameling organische algoritmen gevormd door natuurlijke selectie gedurende miljoenen jaren van evolutie.”

Waarom maakt Harari zich dan zo druk om AI?

Als elke persoon dus slechts een verzameling organische algoritmen is, is het moeilijk te begrijpen waarom de auteur zich zo druk maakt om AI-algoritmen. Wat maakt het voor hem uit als sommige algoritmen op andere inwerken? Het lijkt allemaal deel uit te maken van hetzelfde evolutionaire spel dat volgens hem al miljoenen jaren aan de gang is. De auteur verzet zich echter tegen AI. Zijn verzet is gebaseerd op het idee dat alle gegevensstromen gelijk zijn. Hij hecht geen waarde aan gegevens. Een wiskundige vergelijking of een subliem gedicht zijn in zijn wereld allemaal hetzelfde. Zijn probleem is dat AI de gegevensstroom verstoort door buiten de menselijke kringloop te opereren en angstaanjagende autonome dimensies aan te nemen. Een AI-wereld zou alles manipuleren.

AI gelijkgesteld met verhalen en mythes

Harari gelooft ook dat verhalen, mythen en vertellingen gegevensstromen bij elkaar houden, zodat mensen de werkelijkheid kunnen verklaren. Hij zegt dat mensen netwerken in stand houden “door ficties, fantasieën en massale waanideeën te verzinnen – over goden, over betoverde bezemstelen, over AI en nog heel veel andere dingen.” Deze verhalen en vertellingen hebben ook geen waarde, geen moraal en geen enkele Ware God. Harari volgt deze verhalen (en goden) door de geschiedenis heen en laat zien hoe ze eerst de gegevensstroom faciliteren en uiteindelijk barrières worden naarmate ze regels en beperkingen ontwikkelen voor de verdere evolutie van gegevens. Geschiedenis is het zich ontwikkelende verhaal van gegevensstromen en de pogingen om deze te stoppen. AI zou gemakkelijk op hol kunnen slaan en echte vooruitgang kunnen belemmeren.

Harari beschouwt AI, moraal en religie als tiranniek

Door hun overweldigende vermogen om gegevens te verwerken, zouden AI-machines steeds meer controle kunnen uitoefenen. De auteur is van mening dat AI niet beschikt over het zelfcorrigerende mechanisme dat in eenvoudigere verhalen te vinden is. Daardoor opent AI mogelijkheden voor tirannie op een veel grotere schaal dan ooit tevoren. AI zou wel eens gegevens kunnen opsluiten die ernaar verlangen vrij te zijn. Daarom beschouwt Harari elke poging om de gegevensstroom te beperken – zaken als moraal, religie en op hol geslagen algoritmen – als tiranniek. Deze afkeuring is overigens evenredig. Hij behandelt de bolsjewistische partij, het Romeinse Rijk en de katholieke Kerk als even schuldig aan deze misdaad. Zijn bijzondere afkeer van de katholieke Kerk is bijzonder duidelijk en beledigend.

Een opvatting zonder ziel of aspiratie

Zonder adequaat toezicht (wat hij niet definieert) gelooft Harari inderdaad dat AI een ongekende manipulator van de gegevensstroom zou kunnen zijn, onafhankelijk van enige menselijke controle. In de handen van conservatieven zou dit rampzalig kunnen uitpakken. Het boek is dus een verhaal over een klassenstrijd om de gegevensstroom met alle originaliteit van een chatbot-AI. Het biedt geen bijzondere inzichten die verder gaan dan dit afgezaagde revolutionaire liberale verhaal, aangepast aan de huidige tijd. Net als zijn opvatting over de mensheid heeft het geen ziel of aspiraties naar hogere realiteiten. Het leven beperkt zich tot de genoegens van het moment, die moeten worden verlengd. Dat is de moraal van Harari’s lange verhaal.

AI brengt volgens Harari de revolutionaire utopie in gevaar

AI brengt de utopische droom van ongebreidelde vrijheid in gevaar, die lange tijd de utopie is geweest van talloze revolutionairen aan de linkerkant en libertaire anarchisten aan de rechterkant. AI moet onder linkse controle worden gehouden, opdat het niet de rol van onderdrukker op zich neemt (of populistische onderdrukkers helpt) die degenen die naar deze utopie streven, zou kunnen onderdrukken. Het boek stelt dus teleur, omdat het uitgaat van een zielloze mensheid zonder betekenis, doel en richting buiten het zelf. Voor degenen met een ziel en vrije wil laat het legitieme morele zorgen over AI onbeantwoord. Helaas, had het boek maar zo gestroomd als data geacht wordt te stromen, ongehinderd! De 492 pagina's tellende “korte geschiedenis” sleept de lezer mee en wringt het verleden door zijn vertekende prisma. Het wringt ook de toekomst in een somber morgen zonder God, betekenis of doel.

Dit artikel verscheen eerder op tfp.org.

Laatst bijgewerkt: 7 april 2026 11:43