De Gidslandillusie - Rob Jetten en de hoogmoed van de Nederlandse klimaatdroom
Nederland profileert zich al jaren als ambitieuze koploper in de strijd tegen klimaatverandering, maar deze zelfbenoemde rol blijkt vooral een illusie van moreel leiderschap en overschatte invloed. Onder leiding van Rob Jetten botst de progressieve klimaatdroom op de harde realiteit.
De koploper
Nederland heeft zich met de Klimaatwet en Europese verplichtingen gecommitteerd aan ambitieuze doelen: 55 procent reductie van CO2 in 2030 ten opzichte van 1990 en klimaatneutraliteit in 2050. Dit beleid, dat onder leiding van Rob Jetten vorm kreeg, droomt van Nederland als koploper in de energietransitie. Maar de vraag dringt zich op of deze ambitie wel realistisch is, of dat er sprake is van een overschatting van eigen invloed en mogelijkheden. Wie zich hierin verdiept moet al snel vaststellen: de klimaatdroom is een vorm van progressief "gidslanddenken" die de grenzen van haalbaarheid en proportionaliteit niet onder ogen wil komen.
Het Nederlandse aandeel
Als klein land is Nederland verantwoordelijk voor een zeer beperkt deel van de mondiale broeikasgasuitstoot. Volgens de Emissions Database for Global Atmospheric Research (EDGAR) bedroeg de Nederlandse uitstoot in 2024 ongeveer 145 megaton CO2-equivalent. De wereldwijde uitstoot lag in datzelfde jaar rond de 53,2 miljard ton CO2-equivalent. Dit betekent dat Nederland circa 0,27 procent van de globale uitstoot voor zijn rekening neemt. Dit kleine aandeel impliceert dat unilaterale reducties in Nederland een verwaarloosbaar direct effect hebben op de mondiale temperatuur.
0,0001
Schattingen op basis van klimaatmodellen (zoals impulse-response modellen of C-ROADS) geven aan dat een volledige reductie van de Nederlandse uitstoot tot 2050 de opwarming in 2100 met hoogstens 0,0001 tot 0,001 graad Celsius zou verminderen. Dit is een orde van grootte die binnen de natuurlijke variabiliteit valt en nauwelijks meetbaar is. Het marginale effect onderstreept dat het succes van het Nederlandse beleid grotendeels afhangt van internationale inspanningen – met name van grote uitstoters als China (circa 30 procent), de Verenigde Staten (circa 13 procent) en India (circa 7 procent).
De klimaatdrammer
Rob Jetten trad op 10 januari 2022 aan als minister voor Klimaat en Energie in kabinet-Rutte IV. Hij was de eerste die deze post bekleedde en profileerde zich als de drijvende kracht achter een versnelling van de transitie. In 2023 stelde hij bij de presentatie van zijn klimaatpakket: “Met dit pakket komen we onze belofte na om Nederland klimaatkoploper te maken” (NOS, 26 april 2023). Dit frame – Nederland als moreel en innovatief voorbeeld – was kenmerkend voor zijn ambtstermijn, maar botste met een realiteit van netcongestie en torenhoge energierekeningen.
Haalbaarheid
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) monitort jaarlijks via de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) de voortgang van de energietransitie. De KEV 2025 is onverbloemd: met het huidige uitgewerkte beleid (‘basispad’) daalt de uitstoot in 2030 met 45 tot 53 procent ten opzichte van 1990. Aanvullend beleid voegt maximaal 2 procentpunt toe: 47 tot net geen 55 procent. Het wettelijke doel van 55 procent is daarmee niet realistisch. PBL concludeert: “De kans op het halen van het doel is minder dan 5 procent.”
Steeds minder opties
Dit is geen eenmalige waarschuwing geweest. De KEV 2024 gaf al aan dat het doel buiten bereik lag, met een reductie van 44-52 procent. De KEV 2025 signaleert bovendien stagnatie: vertraging bij wind op zee (van 50 gigawatt ambitie naar 30-40 gigawatt in 2040), onvoldoende opschaling van SDE++ (de belangrijkste Nederlandse subsidieregeling en klimaatfonds van ca. 35 miljard), en beperkte concrete plannen na 2030. PBL: “Er zijn steeds minder opties voor beleid dat 55 procent emissiereductie in 2030 mogelijk maakt die geen serieuze economische pijn doen of maatschappelijke weerstand oproepen.”
Ogen dicht en op de tast
Het Nederlandse zelfbeeld als “gidsland” – een land dat moreel en innovatief vooroploopt – is diepgeworteld in onze cultuur, maar wordt door ieder weldenkend mens als disproportioneel beschouwd. PBL-rapporten benadrukken dat nationale doelen alleen effectief zijn binnen een globaal kader. Een eenzijdige ambitie leidt tot hoge kosten zonder meetbare mondiale impact. Het PBL waarschuwt herhaaldelijk voor de kloof tussen ambitie en realiteit: beleid moet haalbaar en betaalbaar blijven, met aandacht voor draagvlak en rechtvaardigheid.
Europees paradigma
De klimaatideologie, met haar CO2-obsessie en alles wat erbij komt kijken, is geen Nederlands probleem, maar een Europees probleem. Met de toenemende internationale spanningen lijkt geen enkel ander werelddeel zich nog druk te maken over klimaatverdragen. Europa staat er tegenwoordig in haar klimaatambities nagenoeg alleen voor. Toch wil de Nederlandse politieke klasse nog altijd binnen dit raamwerkje uitblinken. Terwijl de Europese Unie zichzelf vastlegt op de strengste reductiedoelstellingen, trekken de Verenigde Staten zich terug uit het Parijsakkoord, houdt China zich aan vage beloften zonder verplichtingen en bouwt India onverminderd verder aan kolencentrales.
De prijs van falen
De Nederlandse energietransitie, met Rob Jetten als boegbeeld, illustreert keer op keer de spanning tussen ideologisch wensdenken en praktische haalbaarheid. De vraag is niet OF de energietransitie in Nederland faalt, maar wanneer. Hoe langer de politiek dit niet onder ogen wil komen, hoe groter de economische schade voor latere generaties. Dit komt niet alleen door verspilde investeringen, maar blijvende hogere energiekosten en verhoogde kwetsbaarheid. Die kwetsbaarheid werd op een pijnlijke manier duidelijk met de fiasco van de Hemweg 8-kolencentrale.
Gezichtsverlies
In maart 2019 poseert Rob Jetten, toen nog fractievoorzitter van D66, met een brede grijns voor de Hemweg-centrale: “Wij halen hem weg” staat er triomfantelijk op de D66 advertentie naast de centrale. De kolencentrale werd vervroegd gesloten in december 2019 en opgeëist als overwinning door stichting Urgenda. Deze stichting had in 2013 een procedure aangespannen bij de rechtbank in Den Haag. Ze eisten dat de overheid meer maatregelen zou nemen om de uitstoot van broeikasgassen (vooral CO2) te verminderen, omdat het bestaande beleid ontoereikend zou zijn om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. De rechtbank oordeelde in het voordeel van Urgenda.
Russisch gevaar
Dan breekt de oorlog in Oekraïne uit en Rusland draait de gaskraan dicht. De prijzen exploderen, en Rob Jetten – nu in functie van klimaatminister – moet met een stalen gezicht aankondigen dat de overgebleven kolencentrales weer op volle toeren mogen draaien. Iets wat de coalitie Rutte III twee jaar eerder zelf had verboden. Dat is zelf gecreëerde kwetsbaarheid: Juist door de energietransitie werd Nederland afhankelijk gemaakt van onbetrouwbare geopolitiek factoren (Russisch gas, het weer, buitenlandse import), terwijl tegelijkertijd een deel van je eigen robuuste, weer-onafhankelijke capaciteit hebt weggehaald. De ironie is dat de tijdelijke opschaling van kolen in 2022-2024 juist de CO2-uitstoot verhoogde die Urgenda met de sluiting van Hemweg wilde voorkomen.
Een molensteen
Alle miljarden die nu worden geïnvesteerd in wind-en zonne-energie zijn voor de volgende generaties waarschijnlijk geen nobele ambitie, maar enkel een last met hoge onderhoudskosten en laag rendement. Kernenergie is één van de weinige manieren om de grilligheid van variabele energiebronnen te ondervangen. Maar D66 is niet enthousiast over kernenergie en plaatst het consequent onderaan hun prioriteitenlijst. Die terughoudende, passieve houding ten opzichte van kernenergie zal catastrofaal uitpakken.
Wachten tot het te laat is
De catastrofe zit niet in het feit dat D66 kernenergie niet omarmt, maar in het feit dat de partij (en vrijwel alle partijen in het progressieve spectrum) het pas wil overwegen als alle andere opties al gefaald hebben – op dat moment is het te laat om de infrastructuur op tijd te bouwen. De “ja, mits”-houding klinkt redelijk, maar in de praktijk betekent het vaak nee, tenzij het systeem al in de problemen zit. En tegen die tijd zijn de kosten van bijsturing vele malen hoger.
Ontmaskerd
Nederland als gidsland is een illusie en Rob Jetten is het gezicht van die illusie. De vraag is niet of we het klimaat kunnen redden (dat kunnen we niet met 0,27% uitstoot), maar of we onze eigen toekomst opofferen aan een vorm van links wensdenken dat niemand buiten Europa serieus neemt. Jetten zei het zelf: “De energietransitie is de grootste uitdaging van deze generatie.” Misschien wel – maar niet omdat het de aarde redt, wel omdat het ons landschap, onze welvaart en onze realiteitszin aantast.
Bestel kosteloos: Groen is het nieuwe rood (eBook)
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
Het rode communisme is niet verdwenen na de Koude Oorlog. Het heeft als een kameleon een groene kleur aangenomen. Met hetzelfde doel: totale staatscontrole en de afschaffing van privé-eigendom. Groen is het nieuwe rood is het eerste Nederlandse boek dat de Groene Lobby volledig ontmaskert en laat zien hoe deze het milieu misbruikt voor een revolutie!
Laatst bijgewerkt: 16 februari 2026 12:45